Çoktan Seçmeli Soru Nasıl Yazılır? Çeldirici İpuçları

Çoktan seçmeli soru nasıl yazılır? sorusunun cevabı sanıldığından zordur. İyi bir çoktan seçmeli soru yalnızca doğru yanıtı bilen öğrenciyi doğru, bilmeyeni yanlış cevaba götürmelidir; sorunun yazım biçimi, çeldiriciler ya da dil ipucu verip bu dengeyi bozarsa test öğrenmeyi değil, test çözme becerisini ölçer. Bu yazıda sorunun dört bileşenini, çeldirici üretme yöntemlerini, sık yapılan hataları ve her soruyu yayınlamadan önce uygulayabileceğiniz bir kontrol listesini bulacaksınız. Soruların hangi bilişsel düzeyi ölçtüğünü planlamak için Bloom taksonomisi yazımızı da inceleyebilirsiniz.

İçindekiler

• Sorunun dört bileşeni
• Kök nasıl yazılır?
• Çeldirici nasıl üretilir?
• Sık yapılan hatalar
• Gözden geçirme listesi
• Sık sorulan sorular

Sorunun dört bileşeni

Bir çoktan seçmeli soru kök, doğru yanıt ve çeldiricilerden oluşur; dördüncü ve çoğu zaman unutulan bileşen ise gözden geçirmedir. Her birinin kendine özgü kuralı vardır:

Bu dört adım sırayla uygulandığında sorular daha az hata taşır. Özellikle gözden geçirme aşamasını atlamamak önemlidir: kendi yazdığınız soruyu kendiniz okuduğunuzda belirsizlikleri görmek zordur; bir meslektaşınıza ya da bir öğrenciye okutmak sorunları ortaya çıkarır.

Kök nasıl yazılır?

Kök, sorunun öğrenciye yöneltilen kısmıdır. İyi bir kök tek başına anlaşılır ve bir şeyi sorar. Şu ilkeleri izleyin:

Tek bir şey sorun

“Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?” gibi belirsiz köklerden kaçının. Sorunun ne ölçtüğü kökten anlaşılmalı; öğrenci şıklara bakmadan da ne istendiğini kavramalıdır.

Gereksiz bilgiyi çıkarın

Kökte dolgu cümlelerine yer vermeyin. Uzun hikâyelerle başlayan sorular okuma hızını ölçmeye döner. Bilgi gerekiyorsa kısa ve gerekli olanı yazın.

Olumsuz kökü sınırlı kullanın

“Hangisi değildir?” türü sorular dikkatsizlikle yanlış yapılmaya açıktır. Kullanacaksanız olumsuz ifadeyi (DEĞİLDİR) belirgin yapın ve şıkları olumlu ifadeyle yazın.

Çeldirici nasıl üretilir?

Çeldirici, doğru yanıtı bilmeyen öğrenciye makul görünen yanlış şıktır. İyi çeldiricinin kaynağı sizin hayal gücünüz değil, öğrencilerin gerçek yanılgılarıdır. Çeldirici üretmek için şu yollar işe yarar:

• Yaygın yanılgılar: Öğrencilerin sık yaptığı hataları şık yapın. Önceki sınav kâğıtlarındaki hatalı yanıtlar altın madenidir.
• Yakın kavramlar: Doğru yanıtla karıştırılan benzer terimleri çeldirici olarak kullanın.
• Açık uçlu yanıtlardan türetme: Soruyu önce açık uçlu sorup öğrencilerin yanlış yanıtlarından çeldirici çıkarın. Ders içinde bir etkinlik olarak yazılı soru sormak bunun için kolay bir yoldur.
• Kısmen doğru ifadeler: Bir kısmı doğru, bir kısmı yanlış şıklar düşünmeyi zorlaştırır.

Şık sayısı konusunda dört ya da beş şıkla sınırlı kalmak gerekmez; üç şık da kaliteli üç çeldirici olmadığı sürece yeterlidir. Önemli olan her şıkkın işlevsel olmasıdır: kimse seçmiyorsa o şık yer kaplıyor demektir.

Sık yapılan hatalar

Hataların çoğu çeldirici ve doğru yanıt arasındaki dengeyle ilgilidir:

Bu hatalara ek olarak şunlara dikkat edin: doğru yanıtın hep aynı konumda (örneğin hep C şıkkı) olması, dilbilgisel olarak yalnız tek şıkkın köke uyması ve şıklar arasında birbirini içeren ifadelerin bulunması. Bunlar öğrencinin bilgi yerine ipucu kullanarak cevaplamasına yol açar.

Gözden geçirme listesi

Her soruyu yayınlamadan önce altı maddelik şu listeden geçirin:

Soruyu ders içinde anlık ölçme olarak kullanacaksanız ek bir ilke vardır: yanıt dağılımına bakın. Bir şık hiç seçilmiyorsa işe yaramıyordur; yanlış bir çeldirici çok seçiliyorsa genellikle öğrencilerde yaygın bir yanılgı vardır ve ders içinde ele alınmalıdır. Canlı yanıt dağılımının nasıl yorumlanacağını derste canlı quiz ve anlık ölçme yazısında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaç şık olmalı?

Dört ya da beş yaygındır; ancak makul çeldirici sayısı kadar şık yazmak yeterlidir. Zayıf bir beşinci şık, soruyu güçlendirmez.

“Hepsi” ve “Hiçbiri” şıkları kullanılmalı mı?

Genellikle kaçınılır. “Hepsi” şıkkı, iki şıkkın doğru olduğunu görenin kolayca cevaba ulaşmasına yol açar; “Hiçbiri” ise öğrencinin doğru yanıtı bilmediği hâlde tahminle ilerlemesine olanak verir.

Yapay zekâ ile çoktan seçmeli soru yazmak güvenilir mi?

Yapay zekâ taslak soru ve çeldirici üretebilir ama yanlış doğru yanıt ya da belirsiz çeldiriciler verebilir. Her soruyu bir uzman olarak denetleyin. Ayrıntı için yapay zekâ ile sınav soruları nasıl hazırlanır kılavuzuna bakın.

Soru kalitesini sınavdan sonra nasıl ölçerim?

Her sorunun doğru yanıtlanma oranına ve çeldiricilerin seçilme dağılımına bakın. Çok kolay ya da çok zor sorular ve işlevsiz çeldiriciler bir sonraki sınav için gözden geçirilmelidir.

Sonuç

İyi bir çoktan seçmeli soru, net bir kök, tartışmasız bir doğru yanıt ve öğrencilerin gerçek yanılgılarından türetilmiş çeldiricilerden oluşur. Doğru şıkkın uzun olması, “hepsi/hiçbiri” kullanmak ve mantıksız çeldirici yazmak sık görülen hatalardır. Her soruyu altı maddelik listeden geçirip bir başkasına okutmak kaliteyi belirgin biçimde artırır. Beyaz Tebeşir ile sorularınızı derste etkinlik olarak kullanmak için ücretsiz başvurun.